Veba (Albert Camus) - 1947 - Fransızca

Albert Camus’nün *Veba* romanı, dünya edebiyatının ve felsefe tarihinin en sarsıcı, en derin metinlerinden biri olarak karşımızda durur. Eser, ilk bakışta Cezayir’in Oran kentinde patlak veren fevkalade şiddetli bir epidemiylojik felaketi ve bu felaket karşısında insanlığın gösterdiği tepkileri anlatıyor gibi görünse de, katmanları araladıkça aslında insanın iç dünyasına, toplumsal reflekslere ve varoluşsal absürtlüğe tutulmuş devasa bir ayna olduğu hemen anlaşılır. Hekimlik sanatının sınırlarını, vicdanın sesini ve toplumsal kriz anlarında bireyin takındığı tavırları mercek altına alan bu başyapıt, pandemi dönemlerinde veya büyük krizlerde kapınızı çalıp tekrar tekrar okumak isteyeceğiniz türden evrensel bir kılavuz niteliği taşımaktadır.

Hikayenin sahnesi olan Oran kenti, başlangıçta sıradan, biraz sıkıcı, ticaretle yatıp kalkan ve rölantide akıp giden bir liman şehridir. Şehrin sakinleri günlük rutinlerinin konforu içinde yaşayıp giderken, bir sabah sokaklarda tek tük ölmüş farelerin cesetleriyle karşılaşmaya başlarlar. Başlangıçta kimse bu durumu ciddiye almaz; belediyenin halledebileceği geçici bir sorun veya tesadüfi bir hayvan hastalığı olarak görülüp geçiştirilir. Ancak çok geçmeden işin rengi dramatik bir şekilde değişir, farelerin ardından insanlar da aynı korkunç semptomlarla, yüksek ateş ve lenf bezlerindeki dayanılamaz şişmelerle birer birer yatağa düşüp can vermeye başlar. Ortalık bir anda ölümcül bir sessizliğe ve dehşete bürünür.

İşte tam bu karanlık eşikte sahneye romanın ana kahramanı olan Dr. Bernard Rieux çıkar. Doktor Rieux, kahramanlık taslamayan, büyük laflar etmeyen ama görev bilincini her şeyin üzerinde tutan sahici bir hekimdir. Hastalık hızla hıyarcıklı veba salgınına dönüşüp tüm kenti avucunun içine alırken, kent yönetimi ilk başta panik yaratmamak adına durumu örtbas etmeye çalışır. Lakin ölü sayısının katlanarak artması ve sokakların ceset taşımaya yetişemez hale gelmesiyle birlikte çember daralır ve nihayet şehrin kapıları kapatılarak katı bir karantina ilan edilir. Oran, dış dünya ile tüm bağlarını koparan, kimsenin içeri giremediği ve kimsenin dışarı çıkamadığı devasa bir açık hava hapishanesine dönüşür.

Karantinanın uzamasıyla birlikte şehirdeki insan manzaraları adeta bir insanlık laboratuvarına evrilir. Kimi dindarlar veba salgınını tanrının bir cezası olarak görüp kiliselere kapanır, kimi çıkarcı tüccarlar bu felaketi fırsat bilip karaborsacılık peşine düşer, kimileri ise çaresizlik içinde her türlü ahlaki kuralı bir kenara bırakır. Buna karşılık Jean Tarrou gibi vicdan sahibi entelektüeller gönüllü sağlık timleri kurarak gece gündüz demeden hastaların yardımına koşar. Başlarda şehirden kaçmanın yollarını arayan gazeteci Rambert gibi karakterler bile, sürecin derinleştirdiği acılara tanıklık ettikten sonra "İnsanların acı çektiği yerde kalmak gerekir" diyerek mücadelenin ve dayanışmanın aktif birer öznesi haline gelirler. Yazar Albert Camus, buradaki veba mikrobunu sadece biyolojik bir etken olarak değil, aynı zamanda insanın kalbindeki her türlü kötülük, şiddet ve vurdumduymazlık eğiliminin mükemmel bir metaforu olarak işler.

Aylar süren o boğucu, kasvetli ve psikolojik olarak insanı öğüten günlerin ardından, doğanın kendi döngüsü içinde bahar mevsimiyle birlikte veba bakterisi zayıflamaya ve salgın yavaş yavaş gerilemeye başlar. Kentin günlerce kapalı tutulan demir kapıları sonunda açıldığında, halk büyük bir coşku ve sevinç dalgasıyla sokaklara dökülür; kavuşmalar, sarılmalar ve gözyaşları birbirine karışır. Herkes her şeyin bittiğini, eski normale dönüldüğünü düşünerek bayram ederken, Dr. Rieux ve mücadelenin içinden gelenler derinlerdeki asıl gerçeğin farkındadırlar. Veba mikrobu asla tamamen yok olmaz; o yıllarca mobilyaların arasında, karanlık bodrumlarda, kanalizasyonlarda ve yatak odalarında uyuyabilir, bekleyebilir ve günün birinde insanları yeniden test etmek için farelerini mutlu şehirlere tekrar gönderebilir.

Sonuç olarak Camus’nün bu benzersiz eseri, felaketler ve krizler karşısında asla boyun eğmemeyi, acıyı bireysel olarak değil toplumsal bir dayanışmayla göğüslemeyi ve bilimsel akıl ile ahlaki vicdanın elini hiçbir koşulda bırakmamayı öğreten ölümsüz bir metindir. Hekimlik sanatının gerçek anlamını, insan hayatının kutsallığını ve absürt bir dünyada kendi anlamımızı yaratma çabasını idrak etmek isteyen herkes için başucu kitabıdır.